Về lý thuyết, các doanh nghiệp được gắn "nhãn" Trustvn trên website sở hữu sẽ có một bằng chứng quan trọng về chất lượng và độ tin cậy với khách hàng. Điều này cực kỳ có ý nghĩa với doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân tham gia thương mại điện tử bởi lòng tin chính là chìa khóa thành công của hình thức giao dịch mới này. Tuy nhiên, hầu hết doanh nghiệp đang hoang mang trước vấn nạn hacker, còn người dùng thì run tay trước nguy cơ rò rỉ thông tin khi tham gia giao dịch trực tuyến.

Muốn được gắn "nhãn" phải qua bầu chọn

Hoạt động thương mại điện tử tại Việt Nam đã mở cửa mấy năm nhưng vẫn theo dạng mạnh ai nấy làm. Những vụ việc liên quan đến chodientu… vietmy… cho thấy cả DN lẫn người tiêu dùng đều chịu thiệt. Hơn lúc nào hết, người sử dụng cần một định hướng đúng đắn để giảm thiểu thiệt hại. Có vẻ như Trustvn sẽ giải tỏa được cơn khát nóng bỏng này.

Theo ông Nguyễn Kỳ Minh, Chánh văn phòng Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam, hoạt động đánh giá website thương mại điện tử uy tín thực chất  được triển khai từ 2004. Nhưng phải đến năm 2008, các website tham gia bầu chọn lần đầu tiên mới đuợc gắn "nhãn" với hình thức là logo Trustvn do Bộ Công Thương cấp. Dự thảo tiêu chí đánh giá Trustvn 2008 dựa trên chuẩn chung là quy định khung của ATA (Liên minh gắn nhãn tín nhiệm châu Á - Thái Bình Dương) và nguyên tắc bảo vệ dữ liệu cá nhân của APEC, cùng các tiêu chí được xây dựng riêng phù hợp với Việt Nam. Trong đó, cam kết truyền và duy trì thông tin cũng như bảo mật quyền riêng tư của khách hàng được đặc biệt chú trọng. Cục Thương mại điện tử và CNTT (Bộ Công Thương) đã giao Vecom triển khai gắn nhãn.

Đo tính khách quan như thế nào?

Khách hàng của các website thương mại điện tử tham gia bầu chọn lại phải đối mặt với một câu hỏi khác: đánh giá có đảm bảo thực chất? Chị Trần Nguyễn Phương Uyên, một người có nhiều kinh nghiệm "xương máu" khi mua hàng qua mạng bày tỏ: "Không thiếu giải thưởng hàng chất lượng cao rồi doanh nghiệp xuất sắc là kết quả của sự "mua bán". Thế nên, chắc gì nó không tái diễn với chương trình Trustvn?".

Đại diện một doanh nghiệp phần mềm (xin giấu tên) cũng lo ngại: "Các doanh nghiệp website thương mại điện tử sẵn sàng cạnh tranh để giữ được lòng tin của khách hàng. Nhưng nếu có chút ưu ái thiên vị từ phía đánh giá, doanh nghiệp khác sẽ thiệt hại vô cùng lớn". Sở dĩ lo lắng như vậy vì khách hàng của thương mại điện tử thường rất trung thành. Họ ít thay đổi website giao dịch trừ trường hợp bất khả kháng hoặc có bằng chứng website khác uy tín hơn.

Xung quanh vấn đề này, ông Trần Hữu Linh - Cục phó Cục Thương mại điện tử khẳng định: nguy cơ đánh giá "vàng thau lẫn lộn" không thể xảy ra. Trustvn 2008 được một cơ quan nhà nước chủ trì (Bộ Công thương) và một tổ chức phi lợi nhuận (Vecom) triển khai nên có tính tin cậy cao. Bộ tiêu chí chi tiết và rõ ràng, dựa trên chuẩn chung. Hội đồng thẩm định (gồm đại diện Cục TMĐT và Vecom) hoạt động tương đối độc lập và đánh giá theo nhiều cách khác nhau như dựa vào tiêu chí, trực tiếp thẩm định… Hơn nữa, mỗi chứng nhận chỉ có thời hạn xác định, hàng năm sẽ xem xét lại.

Quan trọng hơn cả, theo ông Trần Hữu Linh, mọi hoạt động của Trustvn đều diễn ra công khai. Phía Bộ cũng áp dụng biện pháp kỹ thuật tránh trường hợp logo Trustvn bị giả mạo. Ông khẳng định: "Hội đồng phải chịu trách nhiệm trước Bộ Công Thương nếu xảy ra hiện tượng thiếu công minh".

Khách hàng phải "đi tới cùng" nếu có sai sót…

Trustvn 2008 đã tỏ rõ tính hữu dụng. Khách hàng có thể yên tâm khi tham gia website thương mại điện tử. Nhưng cần hiểu rằng: "Trustvn không đảm bảo tuyệt đối trước mọi nguy cơ" - ông Nguyễn Kỳ Minh thẳng thắn.

Vậy nếu tham gia giao dịch trên website đã được gắn nhãn nhưng vẫn bị lộ hoặc bán thông tin cá nhân, bị lừa hoặc nhận hàng kém chất lượng… quyền lợi khách hàng được đảm bảo ra sao? Ông Trần Hữu Linh cho biết, quy trình giải quyết giống như giao dịch thông thường. Khó khăn lớn nhất là khách hàng có ít thông tin về doanh nghiệp, cá nhân sở hữu website. Vì vậy, khi gặp sự cố, khách hàng nên khiếu nại với các cơ quan chức năng như Hiệp hội thương mại điện tử, Cục Thương mại điện tử hoặc Hiệp hội bảo vệ người tiêu dùng… để được tư vấn và giúp đỡ. Đặc biệt, khách hàng phải "đi tới cùng", kiên quyết bảo vệ quyền lợi của mình.

Trong trường hợp website đã gắn nhãn nhưng vi phạm, đơn vị tổ chức có quyền rút chứng nhận. Các khung hình phạt áp dụng theo luật định. Nhưng theo tìm hiểu của phóng viên, mức phạt chưa đủ sức răn đe: phạt hành chính chỉ từ 500.000 VNĐ đến 2.000.000 VNĐ. Trong khi đó, tại Mỹ đã có website bị phạt tới hàng chục triệu USD.

Từ phía khách hàng, việc cân nhắc lựa chọn website để tham gia vô cùng cần thiết. Bởi theo ông Nguyễn Tử Quảng, Giám đốc Trung tâm an ninh mạng BKIS: website thương mại điện tử tại Việt Nam được đầu tư hơn nhóm khác về an ninh nhưng hiện chưa có website nào ứng dụng chuẩn ISO 27001 về an toàn thông tin.

Thực tế, ở nhiều nước trên thế giới, mỗi website đạt tiêu chuẩn sẽ được cấp giấy chứng nhận của nhiều tổ chức khác nhau. Từng quốc gia cũng có hệ thống tiêu chuẩn riêng như ECom, ECnetwork của Nhật Bản, KIEC của Hàn Quốc, Trustuk của Anh… Một khảo sát tại Mỹ cho thấy, 90% khách hàng  yên tâm thực hiện trao đổi, mua bán tại website được cấp chứng nhận. Đổi lại, các website sử dụng tất cả giấy chứng nhận có được để nâng cao uy tín, và thúc đẩy giao dịch.